De arbeidsmarkt van morgen schreeuwt om actie, NU!

Door: Boy de Kok | Expert strategische personeelsplanning

Vergeet vage toekomstmuziek. De keiharde realiteit is hier en nu: we zitten met een gigantische uitdaging op de arbeidsmarkt. Er zijn te weinig mensen voor te veel banen, en de mensen die we wél hebben, passen vaak niet op de plekken waar ze het hardst nodig zijn. Dit is geen "misschien ooit"-scenario meer. Dit is de dag van vandaag.

De vergrijzing: De demografische bom onder de arbeidsmarkt

Waarschijnlijk merk je het al. De bevolking vergrijst in een hard tempo. Die 'grijze druk', zoals experts het noemen, is een aanhoudende golf die de komende jaren met volle kracht op onze arbeidsmarkt beukt. Pas ergens rond 2040 (!) verwachten we dat de verhouding tussen gepensioneerden (65+) en de werkende bevolking begint te stabiliseren (bron: Randstad Groep Nederland Market Intelligence, maart 2025). Maar nu al zien we steeds meer openstaande vacatures omdat mensen met pensioen gaan.

Oke, even de cijfers op een rij…

• Het percentage 65-plussers ten opzichte van de groep tussen 20 en 65 jaar blijft de komende tijd hard stijgen. Tegen 2040? Is 26% van onze bevolking boven de  65 jaar. Nu is dit nog 19% (bron: CBS).
• En hou je vast: de groep 80-plussers? Is naar verwachting in 2025 verdriedubbeld (bron: CBS). Reken maar uit wat dat betekent voor de zorgsector.
• Tegelijkertijd worden er in Nederland minder baby's geboren dan er mensen overlijden. Alleen een stroom immigranten kan dit geboortetekort een beetje dempen (bron: CBS).

We moeten onze medewerkers met elkaar delen.

Dominique Hermans (Chief Strategy & Transformation Officer bij Randstad), slaat de spijker op z'n kop: "Bedrijven moeten radicaal anders naar hun mensen gaan kijken." Haar pleidooi? "Denk circulair! Accepteer dat een werknemer niet tot in de eeuwigheid bij je blijft. Investeer in hun groei, ook al is dat met het oog op hun volgende baan, misschien wel bij de concurrent." Dit idee van een 'circulaire arbeidsmarkt', waar bewegen en blijven leren de norm is, is cruciaal.

Onze productiviteit gaat achteruit.

Alsof dat nog niet genoeg is, hebben we ook te maken met een achterblijvende groei van de arbeidsproductiviteit in Nederland  (bron: TNO). Simpel gezegd: we worden collectief niet veel slimmer of sneller in ons werk. Andere landen hebben hier ook last van, maar in Nederland is de uitdaging extra groot. Wat TNO ons op het hart drukt:

• Omarm technologie die werk uit handen neemt (denk aan AI – kunstmatige intelligentie).
• Focus keihard op vernieuwing, zowel sociaal als technologisch, vooral in het MKB.
• En ja, daar is ‘ie weer: een leven lang leren en ontwikkelen. Stilstand is achteruitgang, zeker nu. Plus: mensen moeten makkelijker van baan kunnen wisselen.

Tekorten hier, overschotten daar

De huidige spanning op de arbeidsmarkt is niet overal hetzelfde (bron: Data Randstad Groep Nederland, maart 2025). Sommige sectoren schreeuwen om personeel (denk aan de techniek, bouw, en juridische beroepen. En dat wordt alleen maar erger!), terwijl er in andere hoeken (zoals creatieve beroepen en de detailhandel) misschien wel te veel mensen zijn voor te weinig werk. Dit biedt kansen voor mensen die willen overstappen, maar let op: de benodigde vaardigheden liggen vaak mijlenver uit elkaar.

De juiste storm of een kans om te bouwen?

McKinsey gooit er in hun rapport 'Bouwen aan een toekomstbestendige arbeidsmarkt' (juni 2024) nog een schepje bovenop. Hun waarschuwing is niet mals: als de vraag naar personeel blijft groeien zoals vroeger, en onze productiviteit zo laag blijft, dan kan de krapte op de arbeidsmarkt in 2030 verdrievoudigen. Het resultaat? Een schokkend tekort van 1,4 miljoen mensen. Dan zouden er voor elke 100 werklozen maar liefst 390 vacatures openstaan. Peilmoment nu? We hebben al een krappe 110 vacatures per 100 werklozen (bron: McKinsey, juni 2024). Voel je de urgentie?

De uitweg: Productiviteitsprikkels en een bodemloze put aan banen

Wat kunnen we anders doen? McKinsey ziet een dubbele oplossing:

1. Productiviteit opkrikken door slimme technologie.
2. Een constante 'trein van baantransities' op gang brengen. Zorg voor een bredere blik op werk en de arbeidsmarkt. Mensen die zijwaarts overstappen naar sectoren die schreeuwen om personeel, én mensen die binnen hun eigen vakgebied blijven groeien en klimmen. Dit betekent dat het aantal mensen dat jaarlijks omgeschoold moet worden, waarschijnlijk met een factor 1,4 zal toenemen. Dat zijn heel wat extra studie-uurtjes!

Druk, Druk, Druk… en geen tijd voor de toekomst?

Ondanks de hectiek van vandaag, wil ik je uitdagen om na te denken over de onderstaande vragen. Ik ben ervan overtuigd dat dit vragen zijn die jouw organisatie klaarzet voor de arbeidsmarkt van nu en morgen.

• Heb jij al een toekomstbestendig personeelsplan?
• In jouw organisatie: Welke banen in jouw organisatie verdwijnen + welke banen komen er juist bij?
• Wie is er verantwoordelijk voor de scholing van de medewerkers op arbeidsmarkt? De werknemer? Jij als organisatie? Of pak jij de samenwerking binnen de sector op en durf jij ECHT circulair te denken?

3 Dingen die jij vanaf vandaag moet doen

Naast de bovenstaande vragen doornemen, zet ik een aantal actiepunten voor je op een rij:

1. Erken dat morgen vandaag is: Het is geen ver-van-je-bed-show meer. De tekorten en de mismatch op de arbeidsmarkt zijn een feit en vragen om actie. De vergrijzing dendert door, onze productiviteit is een zorgenkindje en de verschillen tussen sectoren worden alleen maar groter. Willen we dat tekort van 1,4 miljoen mensen in 2030 voorkomen? Dan moeten we de mouwen NU opstropen.
2. Zet in op: Leren, technologie en bewegen. Een arbeidsmarkt die klaar is voor de toekomst rust op drie pijlers: Leven Lang Ontwikkelen (LLO), technologische innovatie en het makkelijker maken van (baan)wisselingen. Bedrijven, overheid, onderwijs én werknemers: investeer in continue ontwikkeling, durf technologie te omarmen en sloop de muren die interne en externe mobiliteit in de weg staan. Alleen zo krijgen we die 'trein van baantransities' echt op snelheid.
3. Doe en werk samen: Wachten is geen optie meer. Iedereen moet in beweging komen. Daarom de volgende 3 oproepen:

👉Bedrijven: Gooi die oude wervingsstrategieën overboord en denk na over hoe je talent écht aan je bindt en ontwikkelt.

👉Overheid & beleidsmakers: Creëer een omgeving die ontwikkeling en innovatie stimuleert, niet frustreert.

👉Professionals: Neem zelf de regie over je carrière en ontwikkeling. Wees flexibel, sta open voor verandering en werk samen.

De vraag is niet óf we moeten veranderen, maar hoe snel we de uitdagingen aan durven gaan. En dat begint vandaag.